Hoàn thiện quy định xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa xây dựng dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận, công bố và thu hồi quyết định công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới, xã nông thôn mới hiện đại và tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026–2030.

Dự thảo được xây dựng nhằm tạo hành lang pháp lý thống nhất để các địa phương triển khai việc đánh giá, công nhận nông thôn mới trong giai đoạn mới, đồng thời nâng cao chất lượng các tiêu chí, hướng tới mục tiêu phát triển nông thôn hiện đại, bền vững.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng dự thảo được thực hiện theo trình tự, thủ tục rút gọn, bám sát các chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Đồng thời, dự thảo cũng đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương chuyển sang mô hình hai cấp.

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Tính đến tháng 6/2025, cả nước có 6.084/7.669 xã (chiếm 79,3%) đạt chuẩn nông thôn mới; hơn 42% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và trên 12% số xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Nhiều địa phương đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, góp phần cải thiện rõ rệt diện mạo nông thôn và đời sống người dân.

Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2026–2030, bối cảnh phát triển đặt ra nhiều yêu cầu mới. Các quy định của giai đoạn 2021–2025 đã hết thời hạn thực hiện, một số nội dung không còn phù hợp. Việc sắp xếp đơn vị hành chính, không còn cấp huyện, cùng với sự khác biệt về trình độ phát triển giữa các vùng miền đòi hỏi phải điều chỉnh quy định xét công nhận nông thôn mới theo hướng linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm chặt chẽ, thực chất.

Dự thảo Quyết định gồm 4 chương, 16 điều, quy định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng đối với cấp xã và cấp tỉnh; đồng thời xác định nguyên tắc thực hiện bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và đúng quy định pháp luật.

Về quy trình xét công nhận, dự thảo nêu rõ các bước đối với xã đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại gồm: tự đánh giá; thẩm tra của các sở, ngành; tổ chức thẩm định; lấy ý kiến hài lòng của người dân; hoàn thiện hồ sơ; công nhận và công bố kết quả. Đối với cấp tỉnh, quy trình được bổ sung bước lấy ý kiến các bộ, ngành trung ương và tổ chức đoàn công tác liên ngành kiểm tra thực tế.

Đối với việc thu hồi quyết định công nhận, dự thảo quy định rõ điều kiện, căn cứ và trình tự thực hiện. Trong đó, bổ sung yêu cầu đánh giá lại sau ít nhất 24 tháng kể từ khi được công nhận, đồng thời cho phép địa phương có thời gian khắc phục trước khi xem xét thu hồi.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định hồ sơ theo hướng tinh gọn, linh hoạt, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, cho phép nộp hồ sơ qua hệ thống điện tử nhằm giảm chi phí và thời gian thực hiện.

Một điểm mới đáng chú ý là việc lược bỏ cấp huyện trong toàn bộ quy định, phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp; đồng thời tăng cường vai trò của cấp tỉnh và các sở, ngành trong công tác thẩm tra, thẩm định. Các điều kiện công nhận cũng được điều chỉnh, loại bỏ một số tiêu chí trùng lặp, bảo đảm thống nhất với Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026–2030.

Dự thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu hậu kiểm, duy trì và nâng cao chất lượng sau công nhận, gắn trách nhiệm cụ thể của các bộ, ngành và địa phương nhằm bảo đảm kết quả xây dựng nông thôn mới thực chất, bền vững.

Theo Quyết định số 125/QĐ-TTg ngày 16/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Chương trình công tác năm 2026, dự thảo Quyết định sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành trong tháng 4/2026./.

Nguyễn Thị Thắm