Trước thực trạng các rối loạn tâm lý gia tăng, TS. Nguyễn Thị Tuyết Nhung và cộng sự đang theo đuổi hướng nghiên cứu probiotics như một giải pháp bổ trợ an toàn, mở ra hy vọng mới trong chăm sóc sức khỏe tinh thần.
TS. Nguyễn Thị Tuyết Nhung, giảng viên Khoa Khoa học Sự sống, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội
TS. Nguyễn Thị Tuyết Nhung, giảng viên Khoa Khoa học Sự sống, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội được định hình qua nhiều chặng đào tạo trong và ngoài nước. Tốt nghiệp Cử nhân Sinh học tại Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội) năm 2000, chị tiếp tục hoàn thành Thạc sĩ tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) vào năm 2004.
Bước ngoặt đến khi bà nhận bằng Tiến sĩ Sinh học tại INRS – Đại học Quebec tại Montreal (Canada) năm 2014. Giai đoạn này giúp chị tiếp cận các phương pháp nghiên cứu hiện đại và định hình rõ nét hướng đi chuyên sâu về vi sinh vật trong y sinh. Sau đó, thời gian thực tập sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Thủy sản Quốc gia Nhật Bản (2015–2016) tiếp tục củng cố năng lực triển khai nghiên cứu gắn với ứng dụng thực tiễn.
Trở về Việt Nam, TS. Nhung tập trung vào việc phân lập, đánh giá đặc tính sinh học và khai thác ứng dụng của các vi sinh vật có lợi, đồng thời nghiên cứu các hợp chất hoạt tính sinh học từ tự nhiên. Hướng đi này đặt trọng tâm vào khả năng chuyển giao kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm phục vụ đời sống.
Một trong những trục nghiên cứu nổi bật của nhóm là probiotics các vi sinh vật có lợi cho sức khỏe. Nhóm tiến hành tuyển chọn, đánh giá nhiều chủng vi khuẩn như Lactobacillus, Bacillus và nấm men Saccharomyces nhằm xác định tiềm năng hỗ trợ điều trị các bệnh không lây nhiễm, từ rối loạn chuyển hóa đến các vấn đề tiêu hóa.
Đáng chú ý, nghiên cứu không dừng lại ở các bệnh lý phổ biến như đái tháo đường hay rối loạn lipid máu mà mở rộng sang lĩnh vực sức khỏe tâm thần, đặc biệt là lo âu và trầm cảm. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế khoa học hiện đại khi hệ vi sinh đường ruột được nhìn nhận như một yếu tố có ảnh hưởng sâu rộng đến toàn cơ thể, bao gồm cả hoạt động của não bộ.
Song song, nhóm nghiên cứu cũng khai thác dược liệu tự nhiên, phân tích các hợp chất sinh học nhằm đánh giá khả năng hỗ trợ điều trị các bệnh về chuyển hóa, hô hấp, gan, tiêu hóa và tiền đình. Sự kết hợp giữa vi sinh vật và dược liệu tạo nên một hướng nghiên cứu liên ngành, giúp tối ưu hiệu quả can thiệp.
Không dừng ở quy mô phòng thí nghiệm, các kết quả nghiên cứu từng bước được phát triển thành công thức thực phẩm bổ sung và thực phẩm chức năng, hướng tới phòng ngừa và hỗ trợ điều trị bệnh, đồng thời cải thiện sức khỏe tinh thần.
Theo TS. Nhung, động lực thúc đẩy hướng nghiên cứu này xuất phát từ thực tế số ca rối loạn tâm lý ngày càng gia tăng, trong khi các phương pháp điều trị hiện hành vẫn tồn tại những hạn chế nhất định. Thuốc chống trầm cảm có thể gây tác dụng phụ và không phải lúc nào cũng phù hợp, đặc biệt với trẻ em hoặc phụ nữ mang thai. Ngoài ra, rào cản tâm lý xã hội cũng khiến nhiều người e ngại tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ chuyên môn.
Trong bối cảnh đó, probiotics được xem là một lựa chọn tiềm năng nhờ tính an toàn, dễ tiếp cận và có thể kết hợp với các liệu pháp hiện có. Nhóm nghiên cứu tập trung sàng lọc các chủng vi sinh có khả năng tồn tại trong đường ruột và tác động đến các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và GABA.
Thay vì tiếp cận đơn lẻ, nhóm hướng tới xây dựng tổ hợp vi sinh vật với tác dụng cộng hưởng: giảm viêm, củng cố hàng rào niêm mạc ruột và tham gia chuyển hóa tryptophan tiền chất của serotonin. Cách tiếp cận đa mục tiêu này được kỳ vọng mang lại hiệu quả hỗ trợ toàn diện đối với sức khỏe tinh thần.
Nghiên cứu cũng góp phần làm rõ hơn vai trò của “trục não – ruột” (gut-brain axis) cơ chế kết nối giữa hệ tiêu hóa và hệ thần kinh. Khi hệ vi sinh đường ruột được cân bằng, quá trình điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh có thể ổn định hơn, từ đó góp phần giảm nguy cơ rối loạn tâm lý.
Hiện nay, nhóm nghiên cứu đang chuẩn bị bước vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng nhằm đánh giá hiệu quả thực tế của các chủng probiotics đã được sàng lọc. Quy trình này sẽ tuân thủ chặt chẽ các tiêu chuẩn nghiên cứu y sinh, với hệ thống đánh giá đa chiều, kết hợp thang đo tâm lý và các chỉ số sinh học.
Theo TS. Nhung, yếu tố then chốt là đảm bảo tính an toàn và độ tin cậy của dữ liệu trước khi nghĩ tới thương mại hóa. Lộ trình phát triển được xác định rõ: từ nghiên cứu tiền lâm sàng, thử nghiệm lâm sàng đến chuyển giao công nghệ.
Nếu thành công, probiotics có thể trở thành cầu nối giữa y học hiện đại và các giải pháp tự nhiên, đồng thời mở ra khả năng xây dựng các hướng dẫn ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe tinh thần ở quy mô rộng hơn.
Bên cạnh nghiên cứu, TS. Nhung dành nhiều tâm huyết cho công tác giảng dạy. Trong lớp học, bà chú trọng kết nối kiến thức chuyên môn với các vấn đề thực tiễn, khuyến khích sinh viên đặt câu hỏi và phát triển tư duy phản biện.
Hình ảnh giảng viên cùng sinh viên miệt mài trong phòng thí nghiệm đến tối muộn đã trở nên quen thuộc. Với nhiều người học, bà không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là nguồn cảm hứng theo đuổi khoa học.
Những năm gần đây, nhóm nghiên cứu của TS. Nhung công bố nhiều kết quả quan trọng liên quan đến vi sinh vật và sức khỏe. Năm 2026, các nghiên cứu về khả năng sản xuất GABA và chịu stress của chủng Lactobacillus rhamnosus mở ra tiềm năng ứng dụng trong lĩnh vực psychobiotic hướng nghiên cứu về mối liên hệ giữa vi sinh vật đường ruột và sức khỏe tâm thần.
Trước đó, các công trình về Lactiplantibacillus plantarum, khả năng sinh GABA, sản xuất acid lactic và đặc tính chuyển hóa đã đặt nền tảng cho phát triển các chủng vi sinh có lợi. Giai đoạn 2023–2025, nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa vi sinh vật với các bệnh chuyển hóa như đái tháo đường type 2 hay rối loạn lipid máu, trong đó một số chủng Lactobacillus cho thấy khả năng kích thích tiết hormone GLP-1 hoặc hỗ trợ giảm cholesterol.
Song song, các khảo sát về sức khỏe tâm thần ở sinh viên y khoa cung cấp thêm dữ liệu thực tiễn về trầm cảm, lo âu, stress và rối loạn giấc ngủ những vấn đề ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại.
Từ những nghiên cứu nền tảng đến định hướng ứng dụng, câu chuyện của TS. Nguyễn Thị Tuyết Nhung cho thấy một cách tiếp cận rõ ràng, khoa học cần đi ra khỏi phòng thí nghiệm để giải quyết các vấn đề cụ thể của xã hội. Với lĩnh vực sức khỏe tinh thần nơi vẫn còn nhiều khoảng trống việc khai thác tiềm năng của vi sinh vật có thể mở ra một hướng đi bền vững, nhân văn và giàu triển vọng trong tương lai.
Hoàng Toàn