Đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm - động lực quyết định cho phát triển nhanh và bền vững

Ảnh minh họa

Thế giới bước vào giai đoạn chuyển biến sâu sắc dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học công nghệ và chuyển đổi số không còn là lĩnh vực hỗ trợ hay lựa chọn mang tính bổ sung, mà đã trở thành động lực trung tâm, quyết định năng lực cạnh tranh, tốc độ tăng trưởng và vị thế của mỗi quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đối với Việt Nam, việc đặt khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là con đường tất yếu để bứt phá, vượt qua giới hạn của mô hình tăng trưởng truyền thống.

Khoa học công nghệ - nền tảng của tăng trưởng chiều sâu

Trong nhiều năm, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ. Mô hình này từng mang lại kết quả tích cực, nhưng đang dần bộc lộ những hạn chế rõ nét khi năng suất lao động tăng chậm, dư địa tài nguyên thu hẹp và sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ trở thành nền tảng cốt lõi để chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.

Khoa học công nghệ giúp nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn trên cùng một đơn vị nguồn lực. Việc ứng dụng các thành tựu công nghệ mới như tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu mới… không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất, mà còn tạo ra các ngành kinh tế mới, sản phẩm mới và thị trường mới. Đặc biệt, trong các lĩnh vực then chốt như công nghiệp chế biến – chế tạo, nông nghiệp công nghệ cao, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ đóng vai trò quyết định chất lượng và hiệu quả phát triển.

Đặt khoa học công nghệ vào vị trí trung tâm cũng đồng nghĩa với việc coi tri thức, sáng tạo và năng lực nghiên cứu là tài sản chiến lược của quốc gia. Khi đầu tư cho khoa học công nghệ được xem là đầu tư cho phát triển dài hạn, nền kinh tế sẽ hình thành nền tảng vững chắc để tăng trưởng nhanh nhưng không đánh đổi môi trường, ổn định xã hội và chất lượng sống của người dân.

Chuyển đổi số - chất xúc tác mạnh mẽ cho mọi lĩnh vực

Nếu khoa học công nghệ là nền tảng, thì chuyển đổi số chính là chất xúc tác giúp lan tỏa nhanh chóng các thành tựu khoa học công nghệ vào mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Chuyển đổi số không đơn thuần là số hóa dữ liệu hay ứng dụng công nghệ thông tin, mà là quá trình thay đổi toàn diện phương thức quản lý, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ dựa trên công nghệ số.

Trong lĩnh vực quản lý nhà nước, chuyển đổi số giúp xây dựng chính phủ số, nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành, tăng tính minh bạch và giảm chi phí hành chính. Khi dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả, các quyết định chính sách sẽ dựa nhiều hơn trên bằng chứng, thay vì cảm tính. Điều này góp phần tạo lập môi trường thể chế thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.

Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi số mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa quy trình sản xuất - kinh doanh và tiếp cận thị trường toàn cầu. Các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số, thương mại điện tử, logistics thông minh, tài chính số đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc của nền kinh tế. Doanh nghiệp nào nắm bắt tốt chuyển đổi số sẽ có lợi thế vượt trội về chi phí, tốc độ và khả năng thích ứng với biến động thị trường.

Ở góc độ xã hội, chuyển đổi số góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ công, giáo dục, y tế giữa các vùng, miền; đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển. Khi công nghệ số được phổ cập, mỗi cá nhân không chỉ là người thụ hưởng, mà còn là chủ thể sáng tạo giá trị.

Đặt khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào trung tâm của chiến lược phát triển

Đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm không chỉ là khẩu hiệu, mà phải được thể hiện rõ trong tư duy, thể chế và hành động. Trước hết, cần đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, coi khoa học công nghệ và chuyển đổi số là trụ cột xuyên suốt trong mọi chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, vùng và địa phương. Mỗi chính sách kinh tế – xã hội đều cần được soi chiếu dưới góc độ tác động và mức độ thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách để khuyến khích đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cần tạo môi trường pháp lý thông thoáng cho các mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới; đồng thời có cơ chế thử nghiệm chính sách phù hợp với đặc thù của kinh tế số. Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, khuyến khích đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ là những yếu tố then chốt.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ và nhân lực số chất lượng cao. Con người là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Đầu tư cho giáo dục, đào tạo, nâng cao kỹ năng số, kỹ năng sáng tạo, tư duy đổi mới cần được đặt lên hàng đầu. Song song với đó, cần có cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài, tạo điều kiện để đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ phát huy tối đa năng lực.

Từ trung tâm chiến lược đến động lực lan tỏa

Khi khoa học công nghệ và chuyển đổi số được đặt đúng vị trí trung tâm, tác động lan tỏa sẽ thể hiện rõ ở mọi lĩnh vực. Nền kinh tế sẽ vận hành linh hoạt hơn, năng suất lao động được cải thiện, chất lượng tăng trưởng được nâng cao. Đồng thời, các vấn đề xã hội như quản lý đô thị, bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe, giáo dục thông minh cũng sẽ được giải quyết hiệu quả hơn nhờ ứng dụng công nghệ.

Quan trọng hơn, việc đặt khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào trung tâm sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ, giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, từng bước làm chủ các công nghệ lõi. Đây chính là nền tảng để đất nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, không chỉ với vai trò gia công, mà là nhà sáng tạo và cung ứng sản phẩm, dịch vụ có giá trị cao.

Đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm là lựa chọn mang tính chiến lược, quyết định tương lai phát triển của đất nước. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, chỉ khi lấy khoa học công nghệ và chuyển đổi số làm động lực chủ đạo, Việt Nam mới có thể đạt được tăng trưởng nhanh, bền vững và bao trùm. Đây không chỉ là con đường để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, mà còn là chìa khóa để hiện thực hóa khát vọng phát triển thịnh vượng, hùng cường trong kỷ nguyên số./.

Hà Phương Thiện